Alergia u dzieci

Czym jest alergia?

Alergia jest zespołem niekorzystnych objawów pojawiających się w efekcie zetknięcia się organizmu z substancją (alergenem), która u większości innych osób nie wywołuje objawów chorobowych. Alergia najczęściej ujawnia się w dzieciństwie. Jak rozpoznać pierwsze objawy alergii u swojej pociechy?

Niepokojące początki

Alergia na pyłek roślin najczęściej pojawia się w okresie dziecięcym, a jej objawy znacznie nasilają się w wieku młodzieńczym. Mechanizm uczulenia polega na zapoczątkowaniu reakcji zapalnej poprzez kontakt alergenu zawartego w ziarnach pyłku roślin z błoną śluzową nosa lub spojówek. Wtedy to właśnie, specjalne komórki układu immunologicznego zaczynają produkować m.in. histaminę – substancję, która zwiększa przepuszczalność naczyń krwionośnych, powodując obrzęk śluzówki i zaczerwienienie. Najpopularniejszymi alergenami wziewnymi są przede wszystkim alergeny zawarte w ziarnach pyłku traw i drzew (brzoza, leszczyna, olcha), jednak reakcję uczuleniową mogą wywoływać również zarodniki niektórych grzybów (Cladosporium, Alternaria, Aspergillus), roztocza kurzu domowego, zwierzęta domowe (koty, psy, chomiki, świnki morskie, myszy, papużki, konie, krowy), a nawet różnego pochodzenia pyły: drzewny, bawełniany lub zbożowy.

Dziecko ma alergię czy jest przeziębione?

Wszyscy doskonale wiemy, jak bardzo ruchliwymi i ciekawymi świata istotami są małe dzieci. Trudno zatrzymać je w jednym miejscu, dlatego trzeba poświęcić trochę czasu na obserwacje. Warto zwrócić szczególną uwagę na to kiedy pojawiają się niepokojące nas objawy: czy podczas zabawy w ogrodzie, czy też w czasie przebywania w domu; rano lub wieczorem; po jedzeniu czy na czczo – to wszystko ma znaczenie.

Pojawiający się u malucha uciążliwy katar również należy poddać obserwacjom. Pierwszą kwestią, na którą warto zwrócić uwagę, jest czas występowania kataru: zwykły katar infekcyjny może trwać do kilkunastu dni, podczas których ulega znacznym modyfikacjom, jeśli chodzi o zabarwienie, konsystencję i obfitość wydzieliny z nosa. Katar alergiczny występuje i nasila się podczas wykonywania specyficznych czynności - na przykład robienia porządków, zabawy z psem lub biegania na świeżym powietrzu szczególnie w słoneczne dni. Poza tym wydzielina nosowa jest przezroczysta i dość rzadka – w przypadku kontaktu z alergenem „leje” się z nosa.

U dziecka można także zaobserwować męczące napady kichania trwające nawet do kilku minut. Alergii towarzyszy również łzawienie oczu i świąd spojówek, a częste ich przecieranie powoduje dodatkowo zaczerwienienie i ból. Dziecko uczulone na pyłek roślin, sierść lub kurz, często skarży się również na uczucie zmęczenia i senność. Ma też problemy z zasypianiem i budzi się z powodu obrzęku śluzówki nosa. Objawy te są bardzo dokuczliwe i znacznie ograniczają aktywność dziecka. Jednocześnie dziecko z alergią choruje na infekcje górnych dróg oddechowych tak jak inne dzieci, a ich przebieg jest zwykle cięższy. Zwykle aktywne i ruchliwe dziecko może narzekać na dokuczające mu zmęczenie i uczucie senności. Jest to spowodowane również niespokojnym snem, który dość często zakłóca wypoczynek alergikom. Jeśli schorzenie dotyczy dzieci w wieku szkolnym, wówczas objawy alergii mogą odbić się na wynikach w nauce. Permanentne zmęczenie jest przyczyną braku koncentracji, co utrudnia proces uczenia się i powoduje, że dziecko zaczyna przynosić gorsze stopnie – to również należy zrozumieć.

Podawanie leków zapobiegających wystąpieniu i łagodzących objawy alergicznego nieżytu nosa pozwala dziecku prowadzić normalne życie. Najczęściej stosowanymi lekami są leki hamujące wydzielanie histaminy. Obecnie leki przeciwhistaminowe II-generacji są szeroko stosowane w pyłkowicy ze względu na swoją skuteczność i niewielką ilość objawów niepożądanych. Lekiem przeciwhistaminowym II-generacji dostępnym bez recepty jest Allegra przeznaczona dla dzieci powyżej 12 roku życia i dorosłych.

Od czego zależy czy dziecko będzie miało alergię?

Przede wszystkim od wyposażenia genetycznego dziecka. Objawy choroby alergicznej pojawiają się u dzieci z wrodzoną skłonnością do reakcji alergicznej po kontakcie z alergenem. Nie mamy wpływu na genetyczną skłonność dziecka do alergii, dlatego ograniczenie kontaktu z alergenami, podawanie leków i odczulanie, jest podstawą leczenia i zapobiegania alergii u dzieci.

Alergia u dzieci może dotyczyć różnych układów:

  • skóry - alergia skórna w postaci alergicznego (atopowego) zapalenia skóry.
  • przewodu pokarmowego - alergia pokarmowa.
  • układu oddechowego - alergiczny nieżyt nosa i astma.
Alergia u dzieci często dotyczy więcej niż jednego układu. Chorobę alergiczną u dzieci opisuje się jako „marsz alergiczny przez dzieciństwo”, kiedy w okresie niemowlęcym pojawia się alergiczne zapalenie skóry i alergia pokarmowa, a w wieku 2-5 lat alergiczny nieżyt nosa i astma.

Alergia skórna i alergia pokarmowa u dzieci - często występują razem

Alergiczne zapalenie skóry występuje u 20-30 % dzieci.

Często rozpoczyna się w niemowlęctwie - świądem, zaczerwienieniem, pękaniem, sączeniem, na skórze mogą pojawiać się pęcherzyki. Objawy łagodnieją około 5 roku życia, u niektórych nawracają przez całe życie. Każde zmiany skórne u niemowlęcia wymagają konsultacji lekarskiej i leczenia.

Alergia pokarmowa może wystąpić nawet u 40% niemowląt.

Najczęściej uczulającą substancją pokarmową jest mleko krowie, dlatego obecnie nie zaleca się podawania dzieciom mleka krowiego niemodyfikowanego aż do ukończenia 12 miesiąca życia. U dzieci ze zwiększonym ryzykiem alergii i/lub rozpoznaną alergią, powinno się podawać mleko modyfikowane aż do 3 roku życia.

Silnie alergizuje także białko jaja kurzego, ryby, orzechy, orzeszki arachidowe, pszenica i soja. Alergia pokarmowa może pojawić także u niemowląt karmionych piersią (2%), kiedy matka spożywa pokarm zawierający alergeny. Eliminacja z diety matki typowych alergenów uczulających: mleka krowiego, ryb, białka jaja kurzego, orzechów, kakao, owoców cytrusowych, soi, pszenicy, zwykle powoduje ustąpienie objawów u niemowlęcia. Karmienie piersią i ostrożne wprowadzanie nowych pokarmów do diety, może zapobiec wystąpieniu alergii pokarmowej u dziecka i jednocześnie ogranicza ryzyko zachorowania na astmę.

Stwierdzono, że wystąpienie alergii skórnej lub alergii pokarmowej zwiększa ryzyko zachorowania na astmę w dzieciństwie. Uczulenie na składniki pokarmowe „wywołuje” uczulenie na alergeny wziewne. Dlatego zapobieganie wystąpienia alergii pokarmowej ma zasadnicze znaczenie w zapobieganiu występowania astmy u dzieci.

Alergiczny nieżyt nosa i astma u dzieci - najczęstsze choroby alergiczne u dzieci

Na alergiczny nieżyt nosa, w zależności od miejsca zamieszkania choruje w Polsce 14-30%, a na astmę 6-20% dzieci w wieku 6-14 lat (badania ECAP 2008 r.). Alergiczny nieżyt nosa może poprzedzać wystąpienie astmy u dziecka, a także często towarzyszy astmie. Profilaktyka alergicznego nieżytu nosa i astmy polega na ochronie dziecka przed alergenami i substancjami drażniącymi, z których najważniejszy jest dym tytoniowy i alergeny roztoczy kurzu domowego. Im później nastąpi kontakt z tymi alergenami, tym korzystniej dla dziecka. Dziecko z rozpoznanym alergicznym nieżytem nosa i /lub astmą powinno być leczone indywidualnie i kompleksowo. Dziecko z rozpoznana astmą powinno być pod stałą kontrola lekarza, ponieważ astma jest chorobą zagrażającą życiu.

Dziecko z alergią - na co zwracać uwagę

  • Postępowanie z dzieckiem, które ma alergię zależy od wieku dziecka i rodzaju alergii.
  • Bezwzględnie należy przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących leczenia i trybu życia dziecka.
  • Małe dziecko i niemowlę z alergią: zapewnić komfort, podawać zalecane leki i chronić przed alergenami.
  • Pamiętać o zasadzie: więcej alergenu to cięższe objawy.
  • Pamiętać, że dziecko uczulone na jedną substancję może być uczulone na szereg innych (uczulenia krzyżowe).
  • Objawy alergii przebiegające z zaburzeniami oddychania: „łapanie” powietrza, uczucie braku powietrza, świszczący oddech są potencjalnie stanem zagrożenia życia, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Autor dr Barbara Piękosz-Orzechowska

Piśmiennictwo:

  1. Emeryk A, Bręborowicz A, Lis G. Astma i choroby obturacyjne oskrzeli u dzieci. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2010.
  2. Małolepszy J. Choroby alergiczne i astma. Volumed, Wrocław 1996
  3. Mygind N, Dahl R, Pedersen S, Thestrup-Pedersen K. Alergologia. Urban&Partner, Wrocław, 1998.

PL.FEX.15.02.02