Zanieczyszczenia powietrza a układ oddechowy

Zanieczyszczenia powietrza a układ oddechowy

Zanieczyszczenie powietrza w Polsce jest jednym z najpoważniejszych problemów, który dotyka społeczeństwo. Pod wpływem zanieczyszczeń mogą nasilać się objawy alergiczne, jak przewlekły nieżyt nosa czy zmiany skórne.

Poniżej przedstawiamy najbardziej szkodliwe składniki zanieczyszczeń i ich wpływ na nasze zdrowie.

Benzen (C6H6) – jest najważniejszym kancerogenem, powoduje również stany zapalne w układzie oddechowym, które mogą być przyczyną przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). W sezonie grzewczym we wszystkich stacjach pomiarowych w Polsce występuje przekroczenie benzopirenu od 2 do 16 razy ponad normę europejską.

Tlenki azotu (NO i NO2) – jedne z groźniejszych składników zanieczyszczeń powietrza, dziesięciokrotnie bardziej szkodliwe od tlenku węgla i kilkakrotnie bardziej szkodliwe od dwutlenku siarki. Ekspozycja na podwyższony poziom stężenia tlenków azotu prowadzi do nadreaktywności błony śluzowej dróg oddechowych, szczególnie u chorych z alergicznym nieżytem nosa i astmą. Przewlekła ekspozycja może prowadzić do zaburzeń układu immunologicznego, a w konsekwencji sprzyjać infekcjom dróg oddechowych. U chorych z alergicznym nieżytem nosa i astmą ekspozycja na tlenki azotu działa jak kofaktor, zwiększając nasilenie reakcji alergicznej.

Tlenki siarki – głównie SO2, wchłaniane są przez błonę śluzową nosa i gardła. Powodują podrażnienie błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Długotrwała ekspozycja na podwyższone stężenie tlenków siarki powoduje trwałe uszkodzenie błony śluzowej dróg oddechowych i zwiększa częstość infekcji dróg oddechowych.

Tlenek węgla – potocznie zwany czadem, to gaz o silnych właściwościach toksycznych. Wiąże się z hemoglobiną ponad 200 razy łatwiej niż tlen, blokując funkcję hemoglobiny. Przewlekła ekspozycja zwiększa zachorowalność i śmiertelność osób z chorobami układu krążenia.

Ozon – poziom ozonu jest najwyższy w miesiącach letnich. Ozon powoduje uszkodzenie błony śluzowej dróg oddechowych i nasila proces zapalny, a w konsekwencji nasila reakcję alergiczną głównie na sezonowo występujące alergeny pyłku roślin i spor grzybowych.

Pył zawieszony PM10, PM2,5 i UFP
Cząstki niegazowe zanieczyszczeń powietrza – PM (ang. particulate matter) składają się z cząstek stałych i ciekłych i są klasyfikowane ze względu na wielkość. Krótkoterminowe narażenie na podwyższone stężenie pyłu zawieszonego nasila objawy chorób dróg oddechowych, w tym chorób alergicznych, chorób serca, a także zwiększa częstość infekcji dróg oddechowych. Długotrwałe narażenie na podwyższone stężenie pyłu zawieszonego sprzyja wystąpieniu przewlekłej zaporowości płucnej, wpływa na zmniejszenie sprawności i wydolności płuc.

PM10 – średnica aerodynamiczna wynosi do 10 µm (mikrometrów)
Cząsteczki PM10 deponują się główne w górnych dróg oddechowych. Wywołują podrażnienie błony śluzowej układu oddechowego i spojówek, prowokują napadu kaszlu i kichania (odruchy obronne). Ponadto na PM10 zwiększa częstość infekcji układu oddechowego i wpływa na zaostrzenie objawów alergicznych, astmy oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc.

PM2,5 – średnica aerodynamiczna do 2,5 µm
Długotrwała ekspozycja na PM2,5 wyraźnie zwiększa umieralność związaną z chorobami układu krążenia i związaną z rakiem płuca. Cząstki PM2,5 absorbowane są w górnych i dolnych drogach oddechowych. Działają one prozapalnie w obrębie błony śluzowej dróg oddechowych, rakotwórczo, a także zwiększają ryzyko rozwoju alergii i astmy.

Ultradrobne cząstki – UFP (ang. ultrafine particles) o średnicy do 100 nm (PM0,1)
Cząsteczki PM0,1 powstają przede wszystkim w wyniku spalania biomasy (także tytoniu) oraz paliw płynnych i stałych. Cząsteczki PM0,1 są również ważnym zanieczyszczeniem wewnątrzdomowym. Najwyższe stężenia PM0,1 stwierdzono w kuchniach i pomieszczeniach, gdzie przebywają zwierzęta: koty, psy, ptaki. Stężenie UFP spada szybko wraz ze wzrostem odległości od źródła emisji. Z uwagi na doskonałą penetrację PM0,1 do pęcherzyków płucnych i krwioobiegu oraz silne własności toksyczne są one  istotnym zagrożeniem zdrowotnym. Cząsteczki PM0,1 są w niewielkim stopniu deponowane w drogach oddechowych, przenikają do krwiobiegu, skąd są transportowane do wszystkich tkanek i narządów.



Artykuł opracowany we współpracy z Ekspertem Dr n. med. Piotrem Rapiejko.

SAPL.FEX.19.02.0270